Kafkasya’da etnik ve dini çatışmaların yanında gizliden sürdürülen saldırılar söz konusudur. Bunların en önemlisi helikopter ve uçak düşmeleri ile hava alanlarına saldırılardır.
Türk Hava Kuvvetleri’ne ait C130 askeri kargo uçağımız Azerbaycan’ın Gence Havaalanı’ndan havalandıktan sonra Türkiye’ye dönüş yolunda Gürcistan sınırları içerisinde düşerek uçaktaki 20 askerimiz şehit olmuştu. Şehitlerimize Allah’tan rahmet milletimiz de sabrı cemil niyaz ediyorum.
Uçağımız dışarıdan bir müdahale ile mi, teknik bir arızadan kaynaklı olarak mı düştü henüz açıklığa kavuşmadı. Düşüş nedeni gerçekten açıklanır mı açıklanmaz mı bilinmez ama Kafkasya bölgesinde son çeyrek asırda havada meydana gelen uçak kaza ve düşüşleri dikkatlerden de uzak tutulmamalıdır.
Son 35 senede Kafkasya bölgesinde, faili aydınlatılamamış hava aracı saldırısı ve kazaları olmuştur. Tablo diğer bölgelere göre ortalamanın bir hayli üzerindedir. Bunun nedeni olarak Kafkasya ve çevresinde uluslararası çekişmenin yoğunluğu ve stresidir.
Kafkasya neresi?
Kuzeyden Volgograd ve Dağıstan’ı, güneyde İran Azerbaycan ile Doğu Anadolu’nun büyük bir kısmını içine alan; doğuda Hazar Denizine, batıda Karadeniz’e uzanan ülke…
Kafkasya’da ilan edilmemiş savaş
Soğuk Savaş’ın sona ermesi ve Sovyetler Birliğinin dağılması ile birlikte Kafkasya bölgesinde kartlar yeniden karılmaya başlandı. Çeçenistan, Abhazya, Gürcistan, Dağıstan, Karadağ, Ermenistan ve Azerbaycan, İran ve Türkiye terör, çatışma ve savaşlara sahne oldu.
Kafkasya’da Kimler Neyin Peşinde?
Rusya; hem 100 yıl önce Çarlığın hem de yakın geçmişte dağılan Sovyetler Birliğinin mirasına sahip olmak, bölgedeki kazanımlarını ve çıkarlarını korumak, yabancı ya da tehdit olarak gördüğü bölgesel ve küresel güçlerin Kafkasya ve çevresinde etkin olmasını engellemek amacıyla müdahaleden çekinmiyor.
ABD, İngiltere ve AB: Gerek NATO ve Avrupa Birliği gerekse AGİT vasıtası ile bölgede etkinliğini artırıp Rusya’yı güney ve doğudan, İran’ı kuzeyden kuşatmaya, Avrasya’nın kaynaklarına sahip olmaya ve hakimiyet kurmaya çalışıyor.
ÇİN: Küresel hakimiyet mücadelesinde “Kuşak-Yol” programını gerçekleştirmeye, Amerikan ambargosundan kurtulmaya, ulaşım ve pazar alanları ile hammadde kaynaklarına ulaşmaya çalışıyor.
İRAN: Bölgesel güç iddiası ile hem etkisini artırmak hem de üzerine gelecek baskıları sınırlarının dışında karşılama gayretindedir.
SUUDİ ARABİSTAN ve Körfez ülkeleri: İran’ı kuşatarak Şia’nın etkisini kırmaya, fosil yakıt arzını kontroletmeye, İslâm dünyasında üstünlük kurmaya çalışıyorlar.
TÜRKİYE: bir yandan güvenliğini garanti altına alma; diğer yandan soydaşları ile bağlarını güçlendirme çabasındadır.
İSRAİL: Avrasya’nın iktisadi kaynaklarına ulaşmaya, İran başta olmak üzere tehdit olarak algıladığı unsurlara karşı etkili olmaya, bölgede siyasi, iktisadi ve sosyal düzeni sorunlu hale getirerek yayılmaya çalışıyor.
Yukarıda özetlediğimiz nedenlerle Kafkasya’da etnik ve dini çatışmaların yanında gizliden sürdürülen saldırılar da söz konusudur. Bunların en önemlisi helikopter ve uçak düşmeleri ile hava alanlarına saldırılardır.
Havada neler oluyor?
1990-2025 Döneminde Kafkasya’da sıcak çatışmaların dışında gizli saldırılar ve vekalet savaşları da sürmektedir.
Bu bağlamda bölgede güvenliği ve istikrarı ortadan kaldırmaya yönelik ilginç saldırı ve kazalar oluyor.
Kronolojik olarak;
7 Kasım 1991: Elista -Makhachkala seferini yapan Yak-40 uçağı dağa çarptı; 51 kişi hayatını kaybetti.
28 Ocak 1992: Shuşa/Dağlık Karabağ yakınında Azerbaycan’a ait Mi-8 helikopteri, ısı izleyen füze ile vuruldu; yaklaşık 44 kişi öldü.
20–23 Eylül 1993: Abhazya – Gürcistan savaşları sırasında Sukhumi/Babuşerihavaalanına saldırılarla birden fazla yolcu uçağı roketlerle vuruldu ve imha edildi; ağır kayıplar rapor edildi.
5 Aralık 1995: AzerbaijanAirlines Tu-134 Nahcivan’dankalkışta motor arızası sonucu kazada 82 yolcu/ekipten 52’si öldü.
23 Aralık 2005: AzerbaijanAirlines Flight 217 (Antonov An-140), Hazar Denizi yakınlarında Baku -Aktau seferi sırasında uçak denize çarptı, 23 kişi yaşamını yitirdi.
9 Kasım 2020: Rusya’ya ait Mi-24 helikopterinin düşürüldü.
19 Mayıs 2924: Azerbaycan sınırındaki Hudaferin’den Tebriz’e hareket eden İran helikopteri düştü. Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ile devlet erkanı ve mürettebat toplam 8 kişi öldü.
25 Aralık 2024: AzerbaijanAirlines Flight J2-8243 Aktau havalimanı yakınında (Kazakistan) yakınında füze saldırısı ile düştü, 38 kişi öldü.
11 Kasım 2025: Türk C-130 askeri kargo uçağı düşmesi Gürcistan’da düşmesi sonucu 20 asker ve personel hayatını kaybetti.
Bunların dışında Abhazya, Çeçenistan ve Karabağ savaşları sırasında yüzlerce hava aracı düşürüldü ve imha edildi.
Özellikle Azerbaycan, İran ve son olarak Türkiye’ye ait uçak ve helikopterlerin düş/ürül/mesi akla, sabotaj, dışarıdan müdahale olduğu tezini getiriyor. Bilhassa Azerbaycan odaklı bir denli yoğun havayolu faciası ihmal ve kaza ile geçiştirilemez.
Görünen veya gizli senaryo süper güçlerin bölgede yerel etkili herhangi bir gücün varlığına tahammül edemediğini gösteriyor.