Hasan BÜLBÜL
Kültürüne yabancılaşan toplum geleceğini bağımsız biçimde inşa edemez. Güçlü Türkiye ideali, kültürel hafızasını koruyan, millî benliğini yitirmeyen ve medeniyet değerlerini çağın gerekleriyle sentezleyebilen bir toplumsal dokuyla mümkündür.
Bilginin elde edilmesiyle hem toplumsal hem de bireysel düzeyde değişimler yaşanmaktadır. Bu değişimler daha farklı bilimleri ve teknolojik aygıtların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Böylelikle etkileşim alanı da artmış olmakta. Örnek olarak matbaanın icat edilmesi bilgilenmenin hızını arttırmıştır aynı zamanda bu bilgilenme kiliselerin etkisini kıran reformu getirmiştir. Kültürel bağlarla bir topluma enjekte edilen gerçekler ulaşılabilir yayınlarla değişime uğramıştı. Bu sürecin radyo televizyon gibi aygıtlara dönüşmesi bilgiyi sınırlı alanda daha geniş alana yayılmasını sağlamıştır. Böylelikle bir toplum bu aygıtlarla farklı toplumların yaşayış ve bakışını da öğrenmiş oluyordu. Bu öğrenme, kendi kültür ve yaşayışını sorgulamaları başlatan bir adım olmuş oluyordu. Siyasi, kültürel ve toplumsal değişimleri başlatan bu bilgilenme, değişim ve dönüşümlere kıvılcım olmuş oluyor.
1980’lerde Türkiye’de Amerikan yapımı bir dizinin konusu gibi oyuncularının giyimi de alaka uyandırmış ve izleyiciler dizi karakterlerinin giyiminden örnek alarak Amerikan tarzı giyimi tercih etmişlerdi. Veyahut Pizza’nın lahmacun yerine tercih edilmesi de yine bu yayınlar aracılığı ile olmuştur. Toplum öz benliğinin dışında farklı kültürlerin yaşayışlarını gündelik hayatına enjekte etmiştir. “Soft power” olarak nitelendireceğimiz bu kültürel silahlar, toplumu köklerinden sarsacak noktadır. Sağlıklı olmayan fastfood alanı bir kültürel mutfağa dönüşmüş durumdadır, öyle ki siyasi bir değişimin mesajını verecek boyuta ulaşmıştır (SSCB’de McDonald’s restoranlarının açılması). Geleneksel Türk mutfağın yerine bu hızlı tüketim alışkanlığı zamanla toplum geneline yayılarak, yeni bir yeme-içme alışkanlığı gelişmiştir.
1990 sonrası artan bilgisayar ve internet kullanımı 2000’lerde giderek yaygınlaşması dünyayı McLuhan’ın tabiriyle “küresel köy” haline getirdi. Artık iletişim ve bilgilenmenin sınırını ortadan kaldıran bu gelişmeler aynı zamanda ulus devletlerin de zafiyet alanı yaratıyor. Bilgi etkileşiminin arttığı bu teknolojilerle kültürel hazineler sorgulanmış ve hatta unutularak yeni kültürler oluşturulmuştur. Özellikle de Kültürün taşıyıcısı dil bu süreçte en çok zarar gören öğelerden biri oldu. İnternet ortamında geleneksel söylem ve ibareler yerine birçok yabancı unsurdan oluşan kelimeler türetilerek kullanılmıştır. Giyim ve beslenmenin dışında, dil üzerinde de etkisi olan bu gelişmeler, toplumdaki hitabet ve konuşma alışkanlığını da değiştirmekte. Bu gelişmelerle birlikte bilginin hızla tüketildiği bir süreç yaşamaktayız. Dezenformasyon bilgilerin toplumsal etkileşiminin artması sonucu dejenerasyonun gerçekleştiğini görmekteyiz.
Bu çerçevede bilginin yaygınlaşması kültür üzerinde çift yönlü bir etki yaratmaktadır. Bir yandan bireylerin dünyayı algılama biçimi genişlerken, diğer yandan geleneksel değerler modern kültür unsurlarıyla karşı karşıya kalmaktadır. Kültür, durağan bir yapı değil; sürekli etkileşim içinde dönüşen dinamik bir unsurdur. Dolayısıyla bilgi akışının hızlandığı her dönem, kültürel dönüşümün de hızlandığı bir süreç olmuştur.
Bugün bilgi edinme süreçleri sadece televizyon ve radyo gibi geleneksel araçlarla sınırlı değildir. Sosyal medya platformları, video paylaşım siteleri ve dijital haber ağları bireylerin kültürel tüketim alışkanlıklarını belirlemektedir. Dijital kültür, bireylere hızlı erişim, sınırsız veri ve karşılıklı etkileşim sunarak kültürel üretim biçimlerini de değiştirmiştir. Artık kültürü sadece devletler ya da medya kuruluşları değil, kullanıcılar da üretmekte ve paylaşmaktadır. Bu durum kültürün demokratikleşmesini sağlasa da aynı zamanda kültürel derinliğin azalmasına, yüzeysel ve popüler unsurların öne çıkmasına yol açmaktadır. Bilgi paylaşımının artması, kültürler arası etkileşimi yoğunlaştırmış; moda, müzik, sinema, dil ve yaşam tarzları küresel ölçekte benzeşmeye başlamıştır. Ancak bu süreç bazı topluluklarda kültürel kimliğin tehdit altında olduğu algısını da güçlendirmektedir. Geleneksel değerler ile küresel kültür arasında yaşanan gerilim, modern toplumların kimlik tartışmalarını beslemektedir. Bu bağlamda kültür koruma politikaları, yerel üretim teşvikleri ve milli kültür bilincinin güçlendirilmesi stratejik bir önem kazanmıştır.
Bu noktada Türk milletinin sahip olduğu binlerce yıllık tarih, güçlü devlet geleneği, kadim kültür kodları ve zengin medeniyet mirası en stratejik savunma hattını oluşturmaktadır. Türkçe, kültürün taşıyıcısı ve millî kimliğin en güçlü sembolüdür; bu nedenle dijital çağda dil bilinci ve kültürel sadakat daha önce hiç olmadığı kadar önemlidir. Fastfood kültüründen popüler medya söylemine kadar uzanan yabancılaşma sürecine karşı, geleneksel Türk mutfağı, aile yapısı, toplumsal dayanışma, edebî miras ve millî ahlâk değerleri korunması gereken temel unsurlardır.
Küreselleşmenin sunduğu imkânları reddetmek değil, onları millî hedefler doğrultusunda kullanmak gerekmektedir. Bugün ihtiyaç duyulan; dünyayı takip eden, bilgiye hâkim, dijital yetkinlikleri yüksek fakat köklerinden kopmayan, Türk kimliğini gururla taşıyan bir nesil yetiştirmektir. Zira kültürüne yabancılaşan toplum geleceğini bağımsız biçimde inşa edemez. Güçlü Türkiye ideali, kültürel hafızasını koruyan, millî benliğini yitirmeyen ve medeniyet değerlerini çağın gerekleriyle sentezleyebilen bir toplumsal dokuyla mümkündür.
Sonuç itibarıyla, bilgi çağında en büyük görev; Türk milletinin tarihsel birikimini çağdaş bilgiyle harmanlamak, millî kimliği stratejik bir güç unsuru olarak geleceğe taşımak ve küresel etkileşim içinde milli kültürümüzü yaşatan, geliştiren ve savunan bir bilinç oluşturmaktır. Küresel köyde var olmanın yolu, kendi köklerimiz üzerinde yükselmektir.