Her sabah yeni bir gündemle uyanıyoruz. Ancak bu gündemlerin ne kadarı gerçek ne kadarı suni, artık ayırt etmek neredeyse imkânsız hale geldi. Kitle iletişim araçlarının da devreye girmesiyle, haberlerin doğruluğunu sorgulamak zorlaştı. Toplum mühendisliği tam da bu noktada devreye giriyor.
Toplum Mühendisliği Nedir?
Toplum mühendisliği; bireylerin ve toplumların duygu, düşünce, tutum ve davranışlarını yönlendirmeye yönelik planlı ve sistematik müdahalelerdir. Kitlelerin korkuları, umutları, öfkeleri ya da sevgileri bu yöntemlerle yönlendirilir. Bu da sadece bireysel düşünce yapısını değil, milletlerin kaderini de etkiler.
Toplum mühendisliği, yalnızca günümüz dünyasının bir gerçeği değildir. Tarih boyunca pek çok ideoloji ve rejim bu yöntemle halka benimsetilmiştir.
- Sovyetler ’de komünizm,
- Hitler Almanya’sında nasyonal sosyalizm,
- Batı’da kapitalizmin yaygınlaşması gibi örneklerde bu çalışmaların izlerini görmek mümkündür.
Osmanlı’nın son döneminde, 1699 Karlofça Antlaşması sonrası başlayan çözülme süreciyle birlikte “hürriyet”, “adalet” ve “eşitlik” gibi Batı menşeli kavramlar çözüm aracı olarak görülmeye başlandı. Bu kavramların içeriği Batı kültürüyle doldurulunca, siyasi çalkantılar arttı ve çöküşü durdurmaya da yetmedi. “hürriyet”, “adalet” “eşitlik” slogan olarak güzel kulağa hoş gelen kavramlar olmasına rağmen içeriğinin batı kültür yapısına göre doldurulması, siyasi mücadelede beklenen faydayı bir türlü sağlamamıştır.
Arap Baharı: Bir Algı Operasyonu mu?
Ortadoğu’da sınırları ve rejimleri değiştirmeye yönelik başlayan Arap baharında da benzer süreçler yaşanmıştır. “Diktatörler devrilecek, demokrasi gelecek, bölgede bahar havası esecekti.” Demokrasiye kim karşı olabilirdi ki? Baharı kim istemezdi? Toplum mühendisleri o kadar güzel anlatarak halkın önce bu düşünceleri benimsemelerini sağlamışlar, düşüncenin hayat bulması için de halkı eyleme geçirmişlerdir. Sonuç ortada ne ülkelerine demokrasi gelmiştir ne de beklenen bahar havası oluşmuştur. Eski rejimler gitti, yerlerine küresel güçlerin desteklediği yeni aktörler getirildi.
Algı Yönetimi ve Seçici Dikkat
Psikologlar Christopher Chabris ve Daniel Simons’un 1999 yılında yaptığı “Görünmez Goril Deneyi”, algının nasıl yönetildiğini çarpıcı biçimde ortaya koyar. Deneyde, izleyicilerden bir basketbol videosunda beyaz formalı oyuncuların paslarını saymaları istenir. Ancak video sırasında bir goril kostümlü kişi sahaya girip 9 saniye boyunca dikkat çekici hareketler yapar. İlginçtir ki, izleyicilerin çoğu bu gorili fark etmez.
Bu durum, dikkatimizin sadece odaklandığımız unsurları algıladığını, diğer olayları gözden kaçırdığımızı gösterir. İşte toplum mühendisleri de bu psikolojik gerçeği çok iyi kullanır. Kitleleri bir konuya odaklayarak diğer önemli gelişmeleri gözlerden kaçırırlar.
Kitle İletişim Araçları: Yeni Nesil Silahlar
Basın, televizyon, sosyal medya ve sinema gibi araçlar, bugün algı yönetiminin en güçlü enstrümanları haline gelmiştir. Bu araçlar sayesinde siyah beyaz gibi gösterilebilir, insanlar istedikleri yönde düşünmeye sevk edilebilir.
Bir konunun gündemde geniş şekilde tartışılması, aslında çok daha hayati başka meselelerin geri planda kalmasına neden olabilir. Halkın dikkatini dağıtarak asıl meseleleri gözden kaçırmak, toplum mühendislerinin en çok başvurduğu yöntemdir.
Uyanık Olmak Zorundayız
Toplum mühendisliğinden en fazla fayda sağlayanlar, halkın iradesini kendi iktidarlarına tabi kılmak isteyen siyasetçilerdir. Bunun yanında küresel ölçekte dünyayı şekillendirmek isteyen emperyal güçler, toplum mühendisliği ile milletlerin kaderiyle oynamaktadır.
“Arap Baharı”, “Büyük Ortadoğu Projesi” gibi kulağa hoş gelen ama arka planı karanlık projeler, tam anlamıyla bir toplum mühendisliği çalışmasıdır.
Gerçek ile algı arasındaki farkı ayırt etmek; bireysel ve toplumsal bilinçle, medya okuryazarlığıyla, tarih bilinciyle ve sağlam bir değer sistemiyle mümkün olabilir. Aksi halde, başkalarının yazdığı senaryonun figüranı olmaktan öteye geçemeyiz.
