“ABD’nin süper güç haline gelmesi, sadece sistemli çalışması ve zengin kaynaklara sahip olmasıyla mı olmuştur?” sorusu ile başlayalım. Amerika özellikle ülkeler arasında veya ülkeler içinde karışıklıklar çıkartmak suretiyle mi bu süper güç halini sürdürmektedir? ABD’nin konumu, uzun süreli siyasi planları gerçekten elverişli midir? Buna benzer birçok soru sorup ABD’yi çok yönlü değerlendirmek mümkündür.
Bu olguyu anlamak için ABD’nin kuruluş yıllarına bir seyahat etmek gerekiyor. 1500 yılı başlarında Amerika kıtası Alman, İngiliz bilim adamlarına göre tarihi bakımdan 35’i geçmeyen büyük kültürlerden üçüne sahipti. Bunlar “Meksika bölgesinde Aztek, Yucatan’da Mayans ve Güney Amerika’nın Kuzey batısında İnka” medeniyetleri. Ne yazık ki 16’ıncı yüzyılın sonlarında üç medeniyetin meydana getirdiği kültürler yok olmaya ve insanları da esir alınarak, yaşam hakları yok edilmeye başladı. “Bu medeniyetleri yok edenler kimlerdi?” sorusunun cevabını ABD yapımı filmler ile yazılan romanlar bulmak mümkün. Ancak hepimizin bunlara ulaşması zor.
Biz özetleyelim. Amerika kıtasına, gelenlerin sosyal yapısında İngilizler ile İspanyollar arasında kültür bakımından derin farklar vardı. Tek ortak noktaları servet elde etmek (altın ve gümüş madeni) olunca birleşiyorlardı. Bu kıtaya gelen insanların neredeyse %/99 ‘unun düşüncesinde zenginlik hırsı yatmaktaydı. Bu yüzden vahşi ve kanun tanımaz yaşayış örnekleri sergilediler. Özellikle toprakların sahibi olan Kızılderilileri öldürerek işe başladılar.
1851 anlaşmasında Ova Kızılderilileri ne topraklar üzerindeki haklarından vazgeçmişlerdi, ne de ülkelerindeki “avlanma, balık tutma ya da geçiş ayrıcalıklarını” kimseye vermişlerdi. 1858’deki altına hücum sırasında binlercesi Kızılderililerin topraklarına akın etti. Ne olduysa burada oldu. Kızılderililer topraklarından oldukları gibi canlarından da oldular. Amerika’da 1969 yılında tamamlanan bir rapor, 200 bilim adamı tarafından yapılan araştırmaya dayanıyor. 15 cilt olan bu eserin çok kısa özeti, genellikle yoksulluk, ırk ayrımı, kast sistemi( sınıf farklılığı) sosyal eşitsizlik, idari ve siyasi kokuşma ve kültürel yenilikler gibi bir takım sosyal problemler sayılabilir. Bu durum gençleri radikal ve muhafazakâr bir kutuplaşma içine itmiştir.
CEP Başkanı Victoria Markham demecinde “ABD, hayat tarzıyla, boğaz düşkünü halkıyla, doğal kaynakları tüketimiyle” süper beden” bir ülke haline geldi” diyor. Amerikan halkı dünyanın doğal kaynaklarını hızla tüketirken, bu nüfus artışı ve hızlı tüketimin ABD’ye yansımasını da su sıkıntısı, çöp yığınları, aşırı avlanma ve ithal petrole bağlılık olarak kendini gösteriyor.
Amerika’da bir dönemin çocukları hayatın sınırlarını öğrenmeden yaşamışlardı. “Dünyadaki her şey bizim, dünyanın tüm nimetlerine biz sahip olabiliriz. Dünyadaki her şeyi biz yapabiliriz” zihniyetiyle yetişmişlerdi. Serbest yaşayış( Permissive Society) dedikleri ve gençlere istedikleri gibi serbest yaşama imkânı veren, reklam firmalarına gençliği aldatma imkânlarını vererek, hesapsızca yeme-içme ve özellikle giyinip eğlenme fırsatı sağlayan zengin-şımarık toplum zihniyeti 1948-1968’li nesli bozdu. Ne oldum delisi bir durum ortada iken Vietnam cehennemine düşüverince genç nesil, birden yaşlı nesle düşman kesildi.
ABD’de çeşitli programlar düzenlenmesine rağmen toplum hayatı, birçok problemi kendi hayat anlayışı ve yaşama felsefesi ile kendisi üretiyor. Amerika artık gençler ülkesi değildir. Sorunları saymakla bitmez. “Hastalıklar, para sıkıntısı, kiralık ev, bakım evleri..” sorunların başında gelir. Amerika kural tanımayan, ahlaki duyguları hafife alan sefahatin, birçok bölümde meydana getirdiği aksaklıklar ülkesidir artık.
Amerika’da dört araştırma grubunun müşterek raporuna göre toplumun yüzde doksana yakın kısmı gizli ruhi ve cinsi hastalıklara kapılmış vaziyettedir.(1) Her 6 milyon Amerikan gencinden 2 milyonu askerlik hizmetine elverişsiz olması, sefahatın getirdiği zayıf ve hastalıklı bünyedir. Kaliforniya Üniversitesi Okland da yapılan ve on sekiz ay süren bir araştırmada 14-18 yaşları arasındaki gençlerin sabah kahvaltısı yapar gibi marijuanayı içtiklerini, bundan orta sınıf çocuklarının da etkilendiklerini ortaya koyuyor. Yine kolej ve Amerikan Üniversitelerinde öğrencilerin %15’i uyuşturucu kullanmaktadır. Şu an Amerika’da 50 yaş altı yetişkinlerde en sık görülen ölüm sebebi eroin, sentetik bir opioid olan fentanil’dir.(2)
Bizden bakıldığı gibi ABD toplumu, tahmin edildiğinin aksine, demokratik hakların serbest olduğu bir yapıda değildir. Ülke güvenliği makul gerekçe gösterilerek iç takip sistemine tabidir. ABD’de 25 binden fazla görevli soruşturma hizmeti vermektedir. Bu rakama casusluk ve karşı casusluk hizmetlerinde çalışanlar dahil değildir. İspiyonculuk hizmetlerinde çalışanların sayısı yüz binleri bulmaktadır.(3)
250 milyonluk nüfus içinde yaklaşık 45 milyon siyahi yaşamaktadır. Onlara yapılan ayrımcılıkları yazmak bu yazının konusu değildir. Yazımızı sorumuzun cevabı ile tamamlayalım. “Amerikalılar kendi ırklarının başka ırklardan daha üstün olduğuna inanırlar. Bu hususta onların yanlış yapmayacaklarını bir göstergesidir.” Federal bir devlet olduğu içinde tek bir ideal etrafında toplanamazlar. Amerikalılık bir menfaat birliğidir. Bundan dolayı da Amerikalılar teknoloji ve ekonomiden elde ettikleri imkânları her yönü ile pervasızca kendileri için kullanırlar.”
Kaynaklar:
1-Salah A. Halidi Seyyid Kutup Gözüyle Amerika Çeviri R. Yeşilli Hikmet N.1987 s.220
2-Salah A. Halidi a.g.e S.244
3-Prof.Dr. Sami Şener Türkiye’de Amerikan Etkisi S.37
